|
|
|
| ECLI:NL:RBDHA:2026:19791 | | | | | Datum uitspraak | : | 17-07-2026 | | Datum gepubliceerd | : | 09-11-2026 | | Instantie | : | Rechtbank Den Haag | | Zaaknummers | : | AWB - 24 _ 8277 | | Rechtsgebied | : | Belastingrecht | | Indicatie | : | Navordering erfbelasting. Verweerder heeft bij het opleggen van de navorderingsaanslag in strijd met het voortvarendheidsvereiste gehandeld. Het beroep is daarom gegrond verklaard en de navorderingsaanslag vernietigd. | | Trefwoorden | : | belastingrecht | | | erfenis | | | erfgenamen | | | inkomstenbelasting | | | successiewet | | | | Uitspraak | Rechtbank DEN HAAG
Team belastingrecht
zaaknummer: SGR 24/8277
uitspraak van de enkelvoudige kamer van 17 juli 2026 in de zaak tussen
[eiseres] , wonende te [woonplaats] , eiseres
(gemachtigde: drs. J. van Leeuwaarden),
en
de inspecteur van de Belastingdienst, verweerder.
Procesverloop
Verweerder heeft aan eiseres met dagtekening 8 november 2022 een navorderingsaanslag erfbelasting opgelegd. Hierbij is belastingrente in rekening gebracht.
Verweerder heeft bij uitspraak op bezwaar van 12 september 2024 de navorderingsaanslag gehandhaafd.
Eiseres heeft daartegen beroep ingesteld.
Verweerder heeft een verweerschrift ingediend.
Verweerder heeft in een gesloten envelop stukken aan de rechtbank toegezonden en daarbij, onder verwijzing naar artikel 8:29 van de Algemene wet bestuursrecht, de rechtbank verzocht om beperkte kennisneming. De dossiers zijn daarop in handen gesteld van de geheimhoudingskamer van de rechtbank. Bij tussenbeslissing van 15 september 2025 heeft de geheimhoudingskamer het verzoek om beperkte kennisneming toegewezen.
Eiseres heeft vóór de zitting een nader stuk ingediend.
Het onderzoek ter zitting heeft plaatsgevonden op 3 februari 2026.
Namens eiseres is haar gemachtigde verschenen. Verweerder heeft zich laten vertegenwoordigen door [inspecteur 1] en [inspecteur 2] .
Overwegingen
Feiten
1. [naam] (erflater) is geboren op [geboortedatum] 1947 en overleden op [datum] 2013. Eiseres, de zus van erflater, is de enige erfgenaam van erflater.
2. Op 10 oktober 2019 is door verweerder een brief ontvangen van de dienst landelijke recherche met een lijst van vermoedelijk Nederlandse klanten van een vermogensbeheerder, die werkzaam was bij in Zwitserland gevestigde banken (de vermogensbeheerder). Deze klanten zouden vermoedelijk in het buitenland vermogen hebben aangehouden. Op de lijst staan 246 namen van personen vermeld, waaronder de naam van erflater. De vermogensbeheerder zou geldbedragen hebben verduisterd en beheerde gelden buiten het zicht van de belastingdienst hebben gehouden. Als gevolg hiervan is het zogenoemde project Staaldiep gestart.
3. Bij brief van 22 oktober 2020 heeft verweerder een informatieverzoek naar het postbusadres van de erven van erflater verstuurd, onder vermelding van het nummer en de omschrijving van één van de door erflater in Zwitserland aangehouden rekeningen. Na het uitblijven van een reactie heeft verweerder meerdere herinneringen verstuurd. In het klantsysteem van de belastingdienst (BVR) staat het burgerservicenummer van eiseres bij het postbusadres van de erven in het veld ‘contactpersoon’.
4. Op 13 januari 2021 heeft de inspecteur inkomstenbelasting aan de inspecteur erfbelasting gevraagd of bij hem een aangifte erfbelasting bekend is dan wel mogelijke erfgenamen van erflater bekend zijn, nu uit onderzoek naar voren is gekomen dat erflater een aanzienlijk vermogen in Zwitserland heeft. Op 14 januari 2021 antwoordde de inspecteur erfbelasting, voor zover hier relevant, als volgt:
Voor zover ik kan zien is er geen aangifte ingediend. Dit is niet zo gek. Was niet beschreven en er was geen groot vermogen zichtbaar in onze systemen. (ook niet beschreven voor de IH) Ik heb wel een zus gevonden. Deze is, tenzij zij de erfenis heeft verworpen, erfgenaam.
[schermafbeelding met gegevens van erflater en naam- en adresgegevens en andere persoonlijke informatie van eiseres]
Heeft zij wel verworpen en er zijn geen andere erfgenamen bekend dan gaat het vermogen naar de staat en moeten wij het aanmelden bij het Rijksvastgoed Bedrijf (onbeheerde nalatenschappen). Zodra jij meer weet wil ik graag een berekening voor je maken.
5. Op 26 januari 2021 is uitspraak gedaan in de strafzaak tegen de vermogensbeheerder. In het geanonimiseerde vonnis zijn zo’n zeventig klanten van de vermogensbeheerder genoemd. Omdat het identificeren van de rekeninghouders genoemd in project Staaldiep niet in alle gevallen was gelukt en sommige aangeschreven rekeninghouders het buitenlandse vermogen ontkenden, heeft verweerder de bij de strafzaak betrokken officier van justitie op 11 februari 2021 verzocht om de NAW-gegevens van de in het vonnis genoemde klanten te verstrekken. Hiertoe heeft verweerder op grond van artikel 55 van de AWR de officier van justitie gevraagd om de tenlastelegging en een deel van het dossier. Op 11 februari 2021 heeft verweerder enkele stukken ontvangen en op 18 februari 2021 het dossier. Op 12 februari 2021 is door de betrokken inspecteur naar een collega, voor zover relevant, het volgende bericht verstuurd:
[…] het identificeren van de rekeninghouders van de lijst is in een aantal gevallen […] niet gelukt […]. In de hoop aanknopingspunten te krijgen voor deze […] dossiers heeft [Y] aan de officier een artikel 55 verzoek gedaan om de NAW gegevens te verstrekken van de rekeninghouders die geanonimiseerd staan vermeld in de uitspraak.
Ik heb deze naw gegevens inmiddels ontvangen. De meeste rekeninghouders kennen we al, die hebben ingekeerd of hebben inmiddels een eerste vragenbrief gekregen.
Er komen echter ook een aantal nieuwe namen […] voor […].
6. Op 26 juli 2021 heeft verweerder de op 11 en 18 februari 2021 ontvangen gegevens (nader) beoordeeld, en geconstateerd dat erflater niet in deze stukken voorkomt. Hiervan is de volgende notitie gemaakt:
[Erflater] komt niet voor in de stukken ontvangen van OvJ. CLO verzoek doen en doorzetten naar team weigeraars en ontkenners?
7. Op 5 oktober 2021 heeft verweerder bij rechtbank Rotterdam verzocht om een afschrift uit het boedelregister ten aanzien van erflater. Het afschrift is diezelfde dag ontvangen. Hieruit volgt dat de erfenis van erflater op 17 oktober 2013 door (alleen) eiseres is aanvaard onder voorrecht van boedelbeschrijving.
8. Eveneens op 5 oktober 2021 heeft verweerder bij het Centraal Testamentenregister informatie ten aanzien van erflater opgevraagd. Op 11 oktober 2021 heeft het Centraal Testamentenregister bericht dat daar geen akten op naam van de erflater bekend zijn.
9. Op 15 oktober 2021 is eiseres uitgenodigd om een aangifte erfbelasting in te dienen. In de uitnodiging staat, voor zover relevant, het volgende:
Op [datum] 2013 is in Nederland [erflater] overleden, vanuit Zwitserland is een renseignement ontvangen inzake daar aangehouden bankrekening(en). Blijkens de informatie van de rechtbank Rotterdam bent u erfgenaam onder het voorrecht van boedelbeschrijving. Aangezien u tot op heden geen spontane aangifte erfbelasting heeft ingediend, nodig ik u alsnog uit tot het doen van de vereiste aangifte erfbelasting. Tevens verzoek ik u om informatie.
In november 2021 heeft verweerder eiseres aan deze uitnodiging herinnerd.
10. Op 7 december 2021 heeft verweerder een aangifte erfbelasting van eiseres ontvangen. Hierin is – evenals in haar aangiften inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen – geen buitenlands vermogen aangegeven. Verweerder heeft eiseres op 20 december 2021 een voornemen tot afwijken van de aangifte erfbelasting gestuurd. Vervolgens heeft correspondentie tussen de gemachtigde van eiseres en verweerder plaatsgevonden.
11. Op 21 december 2021 heeft verweerder, na tussenkomst van het Central Liaison Office (CLO), een verzoek om nadere inlichtingen ten aanzien van erflater en eiseres naar de Zwitserse autoriteiten verstuurd. Deze inlichtingen zijn in mei 2022 ontvangen. In oktober 2022 zijn wederom, op verzoek, inlichtingen uit Zwitserland ontvangen.
12. Uit de ontvangen informatie volgt dat erflater in de jaren 2010 tot en met 2013 in ieder geval twee bankrekeningen heeft aangehouden bij de UBP bank (voorheen ABN AMRO) in Zwitserland. Hieraan zijn travelcashcards gekoppeld. De gegevens van de rekeningen zijn als volgt:
Rekeningnummer: [rekeningnummer 1]
Bank: UBP
Land: Zwitserland
Rekeningnummer: [rekeningnummer 2]
Bank: UBP
Land: Zwitserland
13. In mei en juni 2022 heeft verweerder verschillende informatieverzoeken naar eiseres gestuurd. Hierop is niet gereageerd.
14. Met dagtekening 8 november 2022 is de navorderingsaanslag erfbelasting opgelegd naar een bedrag van € 343.309. Hierbij is € 113.608 aan belastingrente in rekening gebracht. Verweerder heeft het buitenlandse vermogen in het saldo van de nalatenschap betrokken. De totale verkrijging bedraagt volgens verweerder € 889.895.
Geschil 15. In geschil is of de navorderingsaanslag erfbelasting terecht en naar het juiste bedrag is opgelegd. Meer specifiek is in geschil of verweerder bij het opleggen van de navorderingsaanslag voldoende voortvarendheid heeft betracht. Subsidiair is de omvang van de nalatenschap in geschil. Hiertoe voert eiseres aan dat zij de erfenis grotendeels heeft gebruikt om schulden van erflater af te lossen. Meer subsidiair is in geschil of de navorderingsaanslag voor eiseres een individuele en buitensporige last vormt.
16. Ten aanzien van de vraag of verweerder voldoende voortvarend heeft gehandeld, stelt eiseres dat tussen de identificatie van erflater en het vaststellen van de navorderingsaanslag tweemaal een onverklaarbare vertraging van meer dan zes maanden is opgetreden. Allereerst in de periode van 15 oktober 2019, het moment van de identificatie van erflater als klant van de vermogensbeheerder, tot 20 oktober 2020, de verzending van de eerste vragenbrief aan het postbusadres van de erven. De tweede periode loopt van 14 januari 2021, het moment waarop de inspecteur inkomstenbelasting en de inspecteur erfbelasting informatie uitwisselden, tot 5 oktober 2021, toen verweerder informatie opvroeg bij rechtbank Rotterdam en het Centraal Testamentenregister.
Ten aanzien van de tweede periode voert eiseres aan dat het opvragen van informatie bij de officier van justitie op 11 februari 2021 geen handeling was die de zaak van erflater in het bijzonder betrof en dat de NAW-gegevens van erflater en eiseres destijds al bekend waren. Daarnaast heeft het beoordelen van de in februari 2021 ontvangen stukken op 26 juli 2021 volgens eiseres slechts geresulteerd in de onder 6. opgenomen interne notitie, zonder enig contactmoment met eiseres. Verweerder stelt dat de termijn waarin hij voortvarend diende te handelen aanving op 13 oktober 2021, na het verkrijgen van informatie van rechtbank Rotterdam en het Centraal Testamentenregister, en dat hij vervolgens voldoende voortvarend heeft gehandeld. Verweerder stelt ten aanzien van de tweede periode subsidiair dat het opvragen van de NAW-gegevens op 11 februari 2021 en het maken van de notitie op 26 juli 2021 noodzakelijk waren om de navorderingsaanslag op te leggen. Ter onderbouwing van dit standpunt verwijst verweerder naar een uitspraak van gerechtshof Amsterdam van 15 oktober 2015.
Beoordeling van het geschil
17. Op grond van artikel 66, vierde lid, van de Successiewet vervalt, in afwijking van artikel 16, vierde lid, van de AWR, de bevoegdheid tot het vaststellen van een navorderingsaanslag niet in het geval voor de erfbelasting de aangifte over een bestanddeel van het voorwerp van die belasting dat in het buitenland wordt gehouden of is opgekomen niet, onjuist of onvolledig is gedaan. Hieruit volgt dat in een dergelijk geval de inspecteur niet is gebonden aan de twaalfjaarstermijn zoals volgt uit artikel 16, vierde lid, van de AWR. Dit neemt niet weg dat hiervan alleen gebruik mag worden gemaakt op een wijze die niet verder gaat dan nodig is om belastingfraude te bestrijden en doeltreffende fiscale controles te waarborgen.
18. Bij toepassing van de verlengde navorderingstermijn van artikel 16, vierde lid, van de AWR ter zake van spaartegoeden die in een andere lidstaat van de Europese Unie worden aangehouden kan, na het verkrijgen van aanwijzingen van het bestaan van in het buitenland aangehouden spaartegoeden, alleen het tijdsverloop worden aanvaard dat noodzakelijkerwijs is gemoeid met (i) het verkrijgen van de inlichtingen die nodig zijn voor het bepalen van de verschuldigde belasting en (ii) het met redelijke voortvarendheid voorbereiden en vaststellen van een navorderingsaanslag aan de hand van de gegevens die de inspecteur ter beschikking staan (de voortvarendheidseis). De voortvarendheidseis geldt ook in relatie tot derde landen, zoals Zwitserland, en is van overeenkomstige toepassing op de verlengde navorderingstermijn van artikel 66, vierde lid, van de Successiewet.
19. De belastingdienst moet wel over voldoende tijd kunnen beschikken om met voldoende mate van zekerheid vast te stellen om welke belastingplichtigen het gaat en te beoordelen in hoeverre van elk van hen belasting moet worden nagevorderd. Indien in redelijkheid wordt besloten tot landelijke coördinatie en een projectmatige aanpak, moet rekening worden gehouden met de tijd die daarmee is gemoeid. De belastingdienst heeft verder beoordelingsvrijheid bij de organisatie en inrichting van zijn werkzaamheden, met dien verstande dat een voortvarende behandeling voldoende gewaarborgd moet zijn. Als de inspecteur meer dan zes maanden onverklaarbaar stil heeft gezeten, is volgens vaste jurisprudentie in ieder geval geen sprake van voortvarend handelen.
20. Ten aanzien van de (eerste) periode, van 15 oktober 2019 tot 20 oktober 2020, is de rechtbank van oordeel dat verweerder in redelijkheid een landelijke en projectmatige aanpak kon verrichten. Verweerder heeft inzicht gegeven in het verloop van project Staaldiep in deze periode. De rechtbank leidt uit het door verweerder verstrekte logboek af dat van 15 oktober 2019 tot 14 oktober 2020 onderzoek is verricht naar de vermogensbeheerder en zijn klanten. Uit het logboek volgt dat op 15 oktober 2019 is begonnen met de identificatie van rekeninghouders en dat in januari, april, mei, juni, september en oktober 2020 meerdere malen gegevens zijn opgevraagd en geanalyseerd. Daarbij was sprake van een groot aantal (246) vermoedelijke rekeninghouders. Op 12 oktober 2020 is begonnen met een bestand van rekeninghouders die een vragenbrief moesten krijgen, en op 14 oktober 2020 zijn de eerste vragenbrieven verzonden.
21.1.
Ten aanzien van de (tweede) periode, van 14 januari 2021 tot 5 oktober 2021, overweegt de rechtbank het volgende. Verweerder beschikte reeds voorafgaand aan die periode over een postbusadres van de erven. In het klantsysteem van verweerder stond het burgerservicenummer van eiseres bij dit postbusadres in het veld ‘contactpersoon’. Uit een ter zitting door verweerder overgelegde schermafbeelding van dit klantsysteem leidt de rechtbank af dat deze gegevens reeds in 2013 in het klantsysteem zijn ingevoerd. Voorts vroeg de inspecteur inkomstenbelasting de inspecteur erfbelasting op 13 januari 2021 om informatie. De inspecteur erfbelasting antwoordde één dag later met onder meer een schermafbeelding met naam- en adresgegevens en andere informatie van eiseres, en de conclusie dat eiseres, tenzij zij de erfenis had verworpen, erfgenaam is. Naar aanleiding hiervan heeft verweerder op 5 oktober 2021 gericht informatie opgevraagd bij rechtbank Rotterdam en het Centraal Testamentenregister. Ten aanzien van de omvang van de nalatenschap beschikte verweerder reeds over door de Zwitserse autoriteiten gerenseigneerde informatie, en heeft hij in mei en oktober 2022 nadere informatie ontvangen. In de tussentijd heeft verweerder de officier van justitie op 11 februari 2021 gevraagd de NAW-gegevens van de in de uitspraak genoemde cliënten van de vermogensbeheerder te verstrekken. Deze informatie is op 11 en 18 februari 2021 ontvangen en op 12 februari 2021 en 26 juli 2021 beoordeeld.
21.2.
Gelet op het voorgaande concludeert de rechtbank dat de termijn waarin verweerder voortvarend diende te handelen in ieder geval op 14 januari 2021 is aangevangen. Verweerder had voor die datum reeds wetenschap van het vermogen van erflater, de identiteit van erflater, het postbusadres van de erven en het burgerservicenummer van eiseres. Op die manier had verweerder al met voldoende zekerheid kunnen vaststellen om welke individuele belastingplichtige het ging, en had hij meer specifieke informatie kunnen opvragen ten aanzien van de (omvang van de) erfenis. Op 14 januari 2021 verkreeg verweerder nog meer zekerheid over de identiteit van eiseres als (vermoedelijke) erfgename. Vervolgens is het de vraag in hoeverre de op 11 februari 2021 en 26 juli 2021 verrichte handelingen voldoende relevant zijn voor het vaststellen van de navorderingsaanslag. Hoewel het, meer algemene, verzoek van 11 februari 2021 om een ‘hercheck’ van NAW-gegevens begrijpelijk is in het kader van project Staaldiep als geheel, zou informatie die op deze manier mogelijk ontvangen had kunnen worden minder relevantie hebben voor de door eiseres verschuldigde erfbelasting. Bovendien is, na een eerste beoordeling op 12 februari 2021 en volgende beoordeling op 26 juli 2021, pas op 26 juli 2021 vastgelegd dat erflater niet voorkwam in de op 11 en 18 februari 2021 ontvangen informatie. Op 5 oktober 2021 is wel gericht nadere informatie opgevraagd. De rechtbank is daarom van oordeel dat in de periode van – in ieder geval – 18 februari 2021 tot 5 oktober 2021 een vertraging van ruim zeven maanden tussen het verkrijgen van de voor het opleggen van de navorderingsaanslag benodigde informatie en het opleggen van die aanslag is opgetreden, waarvoor geen voldoende aanvaardbare verklaring is verstrekt. Verweerder heeft bij het opleggen van de navorderingsaanslag in strijd met het voortvarendheidsvereiste gehandeld. De rechtbank zal het beroep daarom gegrond verklaren en de navorderingsaanslag vernietigen.
22. Nu het beroep reeds gegrond is, behoeven de overige gronden geen behandeling meer.
Proceskosten
23. De rechtbank veroordeelt verweerder in de door eiseres gemaakte proceskosten. Deze kosten stelt de rechtbank op grond van het Besluit proceskosten bestuursrecht voor de door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand vast op € 3.200 (1 punt voor het indienen van het bezwaarschrift, 1 punt voor het verschijnen ter hoorzitting met een waarde per punt van € 666, 1 punt voor het indienen van het beroepschrift, 1 punt voor het verschijnen ter zitting met een waarde per punt van € 934, en een wegingsfactor 1).Beslissing
De rechtbank:
verklaart het beroep gegrond;
vernietigt de uitspraak op bezwaar;
vernietigt de navorderingsaanslag en de beschikking belastingrente;
veroordeelt verweerder in de proceskosten van eiseres tot een bedrag van € 3.200;
draagt verweerder op het betaalde griffierecht van € 51 aan eiseres te vergoeden.
Deze uitspraak is gedaan door mr. A. van Welie, rechter, in aanwezigheid van mr. L.J.E. Steijvers, griffier. De beslissing is in het openbaar uitgesproken op 17 juli 2026.
griffier rechter
Afschrift verzonden aan partijen op:
Rechtsmiddel
Tegen deze uitspraak kunnen partijen binnen zes weken na de verzenddatum hoger beroep instellen bij het gerechtshof Den Haag (team belastingrecht).
Dat kan digitaal via www.rechtspraak.nl, daar klikt u op “Formulieren en inloggen”. Hoger beroep instellen kan ook door verzending van een brief aan het gerechtshof Den Haag (belastingkamer), Postbus 20302, 2500 EH Den Haag.
Bij het instellen van het hoger beroep dient het volgende in acht te worden genomen:
1 - bij het hogerberoepschrift wordt een afschrift van deze uitspraak overgelegd;
2 - het hogerberoepschrift is, indien het op papier wordt ingediend, ondertekend.
Verder vermeldt u ten minste het volgende:
a. de naam en het adres van de indiener;
b. de datum van verzending;
c. een omschrijving van de uitspraak waartegen het hoger beroep is ingesteld;
d. de redenen waarom u het niet eens bent met de uitspraak (de gronden van het hoger beroep).
Rechtbank Overijssel 26 januari 2021, ECLI:NL:RBOVE:2021:291.
ECLI:NL:GHAMS:2015:4302.
Hoge Raad 26 februari 2010, ECLI:NL:HR:2010:BJ9092 en ECLI:NL:HR:2010:BJ9120.
Gerechtshof Den Haag 23 februari 2023, ECLI:NL:GHDHA:2023:277, r.o. 5.4.4.
Hoge Raad 6 augustus 2021, ECLI:NL:HR:2021:1189.
Hoge Raad 28 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:689.
Zie Hoge Raad 2 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1029. | Link naar deze uitspraak
|
| | |
|
|
